Boeddhistische recepten uit zen klooster, gezond en origineel

Boeddhistische recepten koken zoals de zen boeddhisten in het klooster? Experimenteer in jouw keuken met authentieke recepten voor mindful eten.
boeddhistische recepten uit het klooster

Wat kun je leren van de boeddhistische recepten in het mindfulness klooster? Hoe ziet een maaltijd eruit volgens de principes van de boeddhisten? En waarom kiezen de beoefenaars van mindfulness voor deze gerechten? Welke invloed hebben deze recepten op je lichaam en geest? En wat betekent mindful eten en koken voor je leven?

Sinds mijn bezoek aan het mindfulness klooster in Frankrijk ben ik gefascineerd door boeddhistische recepten.

Niet alleen door het eten zelf, maar ook de manier waarop er gegeten wordt. Tijdens mijn verblijf in dit mindfulness klooster met de naam Plum Village werden al mijn zintuigen op de proef gesteld dankzij de heerlijke gerechten van de Vietnamese nonnen. En wat nog veel leuker was: ze beleefden ontzettend veel plezier aan de bereiding ervan. Dankzij hun jarenlange beoefening van meditatie en mindfulness werd op prachtige wijze zichtbaar hoe bewust koken en eten eruit ziet.

kruiden voor boeddhistische recepten in zen klooster
Kruiden in de zen keuken van het klooster (foto Didie)
nonnen koken boeddhistische recepten in het mindfulness klooster
Nonnen aan het koken in Plum Village (foto Didie)

Ik mocht genieten van de zen keuken, vol waardering voor de boeddhistische recepten en kookkunsten.

Mijn enthousiasme werd nog groter toen een voormalige non mij rondleidde op de ‘happy farm’ van dit klooster. Tientallen vrijwilligers en kloosterlingen werkten er samen op enkele hectare grond om prachtige groenten en fruit te verbouwen. Uiteraard maakte de keukenbrigade van de kloostergemeenschap dankbaar gebruik van al deze seizoensproducten. Evenals de voormalige non die inmiddels een permacultuur boerderijcamping runt waar zij haar gasten verwent met vers bereide maaltijden.

Omdat de boeddhistische boerderij zoveel indruk op mij maakte, ging ik een dag later terug.

De meeste vrijwilligers waren teruggekeerd naar hun kamer op het kloosterterrein om hun avondmaal te nuttigen. Daardoor kon ik in mijn eentje verdwalen in de sprookjeswereld van de kloostertuinen.

Via honderden treden daalde ik af naar de lager gelegen akkers en velden van de heuvels in de Franse streek. Wat ik een dag eerder nog niet had opgemerkt, kwam die namiddag als een schitterende droom tevoorschijn: achter een haag van struiken en bomen lag een meer verscholen omgeven door honderden pastelroze lotusbloemen in volle bloei. Even was ik Alice in Wonderland.

verse groenten die worden gebruikt voor boeddhistische recepten
Een gerecycled schuurtje in de boeddhistische moestuin (foto Didie)
moestuin zen boeddhisme
De Happy Farm in Plum Village (foto Didie)

Dit uitzonderlijke tafereel was nauwelijks te bevatten.

Ik werd stil van binnen. De onvoorwaardelijke rust, de boerderij met haar eerlijke groente en fruit, de grandeur van de natuur en de nabijheid de boeddhistische gemeenschap; ik voelde de ongekende magie van het leven. Die namiddag in de heuvels bij het zen klooster zal ik nooit meer vergeten. En het kleurrijke, natuurlijke voedsel evenmin. 

Lotusbloemen in het boeddhisme
De adembenemende lotus vijver van het mindfulness klooster (foto Didie)

Ik heb altijd de wens gehad om de boeddhistische recepten te delen met iedereen die benieuwd is naar kloostermaaltijden.

Dat verlangen werd nog eens versterkt toen ik enkele jaren later opnieuw verrast werd door de gerechten in het Belgische Yeunten Ling. Tijdens de meditatie retraite in dit Tibetaanse klooster proefde ik het aroma van speciale linzensoep, een uitgekiende vegetarische maaltijdsalade en pompoengerechten. “Dit wil ik thuis ook maken,” dacht ik toen. “En vooral delen met iedereen die zijn lichaam liefheeft.”

Eten volgens de boeddhistische kloostertradities houdt in dat je zorg draagt voor lichaam en geest.

En dat je stilstaat bij de weg die het eten heeft afgelegd totdat het op je bord ligt en in je mond verdwijnt. Zonder zon zou het fruit niet zo helder gekleurd zijn en dankzij de regen kon de boom groeien. Het is de aandacht van de boer die ervoor gezorgd heeft dat het geoogst werd en dankzij de arbeid van de winkelier ligt het in de schappen. Door zo stil te staan bij je voeding ontdek je ook hoeveel eten je tot je neemt dat geen zonlicht, regen of boer nodig heeft, enkel een fabriek en machines.

Wat je eet, bepaalt in grote mate hoe mindful je leven is.

Voor een deel vanzelfsprekend: eet je veel snoep en chips, en drink je liters koffie en alcohol, dan zal je lichaam net zo opgejaagd worden als jijzelf. Maar er is meer te ontdekken dankzij de principes van mindful eten. Ook hoe je kookt en eet en wanneer is van grote invloed op je lifestyle. Gooi je alles in de magnetron en keukenmachine of snijd je met aandacht alle groenten en fruit? Eet je bewust en heb je aandacht voor de kok en de mensen aan tafel of duik je met je bord voor de tv? En hoe groot is jouw verleiding om na acht uur ’s avonds toch nog even die zak chips of chocoladereep te pakken?

Onbewust eten is verveling, gekoppeld aan gezelligheid of een gewoonte.

Voedsel is bedoeld om je te voorzien van brandstof voor of na de arbeid. Ik vraag mezelf wel eens af: welke voeding heb ik eigenlijk nodig om tv te kunnen kijken? Hoe verhoudt mijn eetgedrag zich tot mijn activiteiten gedurende de dag?

koken met boeddhisten
Vrije tijd voor de nonnen in het klooster (foto Didie)

De monniken en nonnen in het mindfulness klooster houden er een geheel eigen dagplanning op na waar eten voor de tv niet in voorkomt. De dagplanning van het klooster is niet te integreren in jouw drukke, dagelijks leven, maar inspirerend genoeg om er dingen uit te halen die voor jou werken.

Een dag in het mindfulness klooster ziet er als volgt uit:

  • 5:00 uur: Opstaan (wake-up bel)
  • 6.00 uur: Zitmeditatie (gevolgd door lezen van boeddhistische teksten of wandelmeditatie)
  • 7:30 uur: Ontbijt
  • 09.00 uur: Boeddhistische lezing, studie, meditatief werken of les.
  • 11:30 uur: Loopmeditatie (buiten)
  • 12:30 uur: Lunch
  • 13:30 uur: Rust en ontspanning
  • 15.00 uur: Mediteren
  • 18.00 uur: Diner (eenvoudig)
  • 20.00 uur: Studie discussie, zitmeditatie of andere boefening met de groep
  • 21.30 uur: Stilte
  • 22:00 uur: Slapen

Tijdens momenten van ontspanning kunnen kloosterbewoners activiteiten doen zoals yoga, Tai Chi, joggen en teamsporten. En daar beleven ze allemaal veel plezier aan. Ook muziek maken ze er graag. Dat viel me op toen ik die namiddag bij de lotus vijver van Plum Village liep. In de verte hoorde ik gitaren en zang. Dat maakte de herinnering compleet. Overigens weet ik van Sandra, de voormalige non die inmiddels een permacultuur centrum en camping runt in Frankrijk, dat het kloosterleven niet alleen maar ontspanning en mediteren is.

mindfulness-klooster-plumvillage
Een gesprek in de eetzaal van de boeddhistische gemeenschap (foto Didie)

Het is keihard werken, vooral wanneer je langer in het klooster verblijft en je volledig als non of monnik bent gewijd.

Bovendien word je geacht de mindfulness praktijk te onderwijzen tijdens retraites in binnen- en buitenland. Vaak is dat een leuke afwisseling naast de dagelijkse routine, maar ook dan word er continu een beroep op je gedaan. Ook al zie je de hele dag opgewekte gezichten, kloosterbewoners zijn ook gewoon mensen.

nonnen in overleg
De nonnen van Plum Village in gesprek met ex-non Sandra (foto Didie)

Als je trouwens meer wil weten over het mindfulness kloosterleven van een gewone Nederlandse vrouw die zich laat wijden tot non om jaren later een camping te beginnen, lees dan Sandra’s boek ‘Levensreis naar Frankrijk’. Heel toegankelijk geschreven met de nodige humor en herkenning voor westerse vrouwen.

Door mijn ervaringen in het klooster en het boeddhisme stel ik mezelf steeds meer vragen over mijn eetgedrag.

Wat meer bewustwording kan echt geen kwaad al zal ik niemand een compleet nieuwe lifestyle opdringen. In tegendeel. Geniet van de momenten dat je eet en verwen jezelf als je daar behoefte aan hebt of een mooi feest te vieren hebt. Dat is in het klooster niet anders. Zo herinner ik mij een anekdote van de ex-non Sandra die in het klooster regelmatig hunkerde naar een stuk chocola. En dat ze maar al te graag boodschappen dienst had om op die manier in het kleine dorpswinkeltje haar chocolade momentje te hebben. En dat begreep iedereen. Want mindfulness betekent niet voor niets met aandacht leven in het nu zonder oordeel. Om op die manier je bewust te worden van wat er zich binnen en buiten je afspeelt en ermee om te leren gaan zonder het af te wijzen. Comfortabel worden met jezelf en de mensen om je heen.

Geef aandacht aan je lichaam en besef je dat alles wat je tot je neemt bepaalt hoe jouw leven eruit ziet.

Daarom heb ik met grote interesse gekeken naar de ingrediënten die de boeddhistische nonnen en monniken gebruiken. Uit gewoonte koop ik vaak dezelfde groenten, fruit, vlees en vis en sla ik de uitdagingen over. En juist daar ligt een grote kans! Enerzijds door mijn gebruikelijke boodschappen te gebruiken voor nieuwe gerechten. Je kunt bijvoorbeeld zoveel meer doen met wortels en bloemkool dan koken. En anderzijds door vertrouwd te raken met onbekende ingrediënten zodat ik er makkelijker mee ga koken.

Zo ben ik niet opgevoed met linzen, kikkererwten of tofu terwijl ik inmiddels weet dat je er in een handomdraai een lekker gerecht van kunt maken.

En dat is nu precies wat ik ervaren heb in de boeddhistische kloosters. Daar maakten de nonnen met bekende ingrediënten zoals wortels, tomaat en ui de lekkerste maaltijden. En, met voor mij nieuwe producten zoals linzen en soja, creëerden ze in een handomdraai eenvoudige menu’s met smaak. Een mooie bonus van iedere maaltijd was de voldoening die het gaf: de maaltijden waren gezond, voedzaam, gaven energie en een goed gevoel. Dat laatste kwam vooral doordat ik wist hoe mooi de oogst van de happy farm was, met hoeveel plezier de maaltijden gemaakt werden en de rust waarmee alles werd opgegeten. Het mindful koken en eten hielp mij echt bij de ontwikkeling van een gelukkige mindset.

Vanuit enthousiasme over eten in de kloosters heb ik een aantal originele boeddhistische recepten verzameld.

Geen weekmenu’s, dan wordt het al snel eentonig, maar verschillende gerechten als mooie variatie op je gebruikelijke maaltijden. Met de nodige oefening en variatie kun je er ook eigen menu’s van maken zodat je vaker mindful eet. Beperk je niet tot mijn suggesties, volg je eigen smaakvoorkeur en creativiteit. Verras jezelf en je omgeving met deze boeddhistische maaltijden en heb je lichaam lief. 

Je zal merken dat de recepten uit de zen keuken geïnspireerd zijn door Vietnamese kookkunsten.

De meeste nonnen en monniken in Plum Village zijn namelijk Vietnamees. Zij zijn naar Frankrijk gekomen voor hun zenleraar Thich Nhath Hanh. Thay, zoals ze hem ook wel noemen, woonde in Vietnam, maar moest als politiek vluchteling zijn land in 1966 verlaten en vond een nieuw thuis in Frankrijk. Daar stichtte hij zijn kloostergemeenschap die inmiddels alom bekend is met mindfulnesscentra over de hele wereld in de traditie van Thich Nhat Hanh.

boeddhistische non in klooster
Een Vietnamese non in Plum Village (foto Didie)

Verder zijn de meeste recepten vegetarisch of vegan vanuit de boeddhistische filosofie dat alle levende wezens met elkaar verbonden zijn. En dat we verantwoordelijk zijn voor het voortbestaan van onze planeet. Door regelmatig plantaardig te eten, volgens de zenleraar minimaal vijftien dagen per maand, dragen we bij aan een gezonde balans voor de aarde en alle levende wezens.

Ikzelf ben geen vegan of vegetarisch rolmodel. Ik eet bij voorkeur wat het seizoen en de omgeving brengt, en dat kan ook een prachtig stukje vlees of kip zijn of ouderwetse gatenkaas van de boer.

Bovendien moeten de mijlpalen in het leven gevierd worden (of gewoon het weekend) en zijn de chocolade en slagroom altijd op voorraad. Daarentegen eet ik weinig rundvlees, nauwelijks varkensvlees en af en toe vis. Verder probeer ik zout en suiker te beperken, drink ik 1 kopje koffie per dag en een glaasje wijn bij grote uitzondering.

Ik ben wel een groot aanhanger van mindful eten.

Ik zal daarom nooit ‘even snel’ iets naar binnen werken of al lopend een frietje eten. Bovendien eet ik geen grote hoeveelheden en heb ik altijd respect en aandacht voor de kok, meestal mijn man, en ons gezin aan tafel. Door het verrassend lekkere kloostereten eet ik nu zo’n vijftien dagen per maand plantaardig én mindful. Niet omdat het me wordt opgedrongen of vanuit een trendgevoelig dieet, maar vanuit respect voor mijn lichaam en de aarde.

Op naar de keukengeheimen uit het zen klooster…

De recepten behoren tot het dagelijkse menu in Plum Village. Ik ging op zoek naar de beste recepten van deze zenboeddhisten. Na lang zoeken en het raadplegen van verschillende artikelen, films en boeken uit het mindfulness klooster vond ik een aantal originele boeddhistische recepten. Een aantal ervan kun je bereiden met behulp van online kooklessen door de nonnen zelf. Plum Village geeft namelijk regelmatig kookretraites waar je leert om mindful te koken. Ook kun je er vrijwilliger worden in de Happy Farm terwijl je enige tijd als leek in de kloostergemeenschap verblijft.

lunch in het mindfulness klooster
Een alledaagse lunch volgens het menu van de boeddhisten (foto Didie)

De oorspronkelijke ingrediënten en bereidingswijze heb ik als vertrekpunt genomen voor de recepten. Al kokende beschreef ik de stappen en de ingrediënten die nodig waren voor de zen keuken. Tijdens de voorbereiding heb ik sommige bestanddelen vervangen omdat het nauwelijks te koop is of extreem duur. Bovendien heb ik alles zo opgeschreven dat je het duidelijk is om thuis te bereiden met gebruik van westers keukengereedschap.

Ter aanvulling op de gerechten uit Plum Village heb ik boeddhistische recepten verzameld van andere sangha’s.

Sangha’s zijn boeddhistische gemeenschappen over de hele wereld die leven volgens de filosofie van Boeddha. Ik heb me specifiek gericht op sangha’s in de traditie van zenmonnik Thich Nhath Hanh. Hij is immers de boeddhistische leraar die de mindfulness traditie naar Europa heeft gebracht en de spirituele kracht achter de immense mindfulness beweging wereldwijd.

Wat staat er op het dagelijks menu in het zen klooster?

De basismaaltijden in het mindfulness klooster zijn als volgt:

Ontbijt:

Een mix of keuze uit de volgende ingrediënten:

  • Havermout
  • Zelfgemaakt brood
  • Zelfgemaakte bonen- of notenspread
  • Fruit en noten
  • Noedelsoep (af en toe)
  • Kleefrijst

Lunch:

Een keuze uit:

  • Rijst
  • Wokschotel van groenten
  • Tofu of bonengerecht
  • Soep
  • Gestoomde groenten of salade
  • Dessert

Bij de desserts wordt afgewisseld tussen Vietnamese (zoete soep met bonen of granen) en Westerse toetjes zoals vegan taart, cake of koekjes.

Diner:

Het avondeten is een lichte maaltijd bestaande uit een eenvoudige maaltijd met rijst of noedelsoep en groenten.

boeddhistische soep uit mindfulness klooster
Boeddhistische soep uit mindfulness klooster (foto Didie)

De recepten die ik heb beschreven zijn hierop geinspireerd.

Mijn man heeft alle gerechten gekookt en ik heb ze beschreven en gefotografeerd. We hebben heel wat tijd doorgebracht in de keuken en aan de eettafel om alles te verfijnen, uit te schrijven, te stylen, te proeven en beoordelen. En dan heb ik het nog niet eens over de research in supermarkten, bij groente- en fruitboeren en toko’s om te ontdekken wat er allemaal te krijgen is.

Het proeven was toch wel het leukste van alles. Vooral met mijn zoon en twee bonuskinderen aan tafel. “Gaan we weer kloostereten vanavond?”

De ene keer vonden ze het smakelijker dan een andere keer. En ook hier gold: smaken verschillen. Mijn zoontje en stiefdochter konden geen genoeg krijgen van de verse loempia’s terwijl mijn stiefzoon het niet weg kreeg. En de roerbak tofu en groene curry soep vond iedereen geweldig. Nog grappiger waren de avonden dat we gewoon Hollands aten, maar de kinderen inmiddels helemaal in de war van al het testen en proeven. Dan aten we aardappelen in de schil en vroeg onze zoon: “Is dit weer kloostereten?”

boeddhistisch recept uit klooster
Mindful koken in Breda (foto Didie)

Ik hoop dat je net zoveel plezier beleeft aan deze zielvolle ontdekking als ikzelf.

Gecombineerd met de nodige frustratie op z’n tijd, want verwacht niet dat alles prefect lukt. Je moest eens weten hoeveel tofu balletjes mijn man heeft gemaakt voordat er eentje lukte. En hoe vaak we niet de verkeerde kool hadden gekocht of eigenwijs maizena gebruikten in plaats van maismeel. Daar hebben we om ontzettend om gelachen. Dus ik wil je nog een boodschap meegeven: het gaat om de beleving van het koken en het eten, niet om de perfectie. Ga genieten van de smaken en van elkaar. Mindful eten met een glimlach.

Tips voor een zen maaltijd

Al laatste geef ik je nog wat tips uit het zenboeddhisme hoe je gezond en bewust kunt genieten:

  • Een flinke variatie groenten is belangrijk voor ieder menu. In het klooster starten de bewoners altijd met een bord vol kleurrijke groentesalade en gekookte groenten.
  • Kies voedsel dat veel vocht bevat om je lichaam energiek te houden. Voorbeelden hiervan zijn tomaten, komkommers, grapefruit en sinaasappels.
  • Zorg voor een eenvoudige, maar zorgvuldig gedekte tafel. Eten doe je met al je zintuigen en dat geldt ook voor de tafel en de manier waarop deze is klaargezet.
  • Kijk eerst goed naar het eten voordat je begint. Het lijkt allemaal zo vanzelfsprekend, maar al deze mooie ingrediënten komen niet zomaar op je bord terecht. Daar is veel werk voor nodig, van de boeren tot aan de mensen die het in de winkel klaar leggen.
  • De nonnen en monniken in Plum Village horen meestal een bel voordat ze aan de maaltijd beginnen. Kies ook een vast ritueel om je maaltijd te beginnen. Dit herinnert iedereen eraan om alle aandacht op de maaltijd te richten.
  • Geen tech-apparaten aan tafel. Geef je lichaam complete rust en heb aandacht voor elkaar.
  • Proef je eten! Het lijkt logisch, maar hoe vaak komt het niet voor dat je een gegeten hebt, maar niet geproefd. Wat is de structuur van je voedsel, hoe ruikt het en hoe klinkt het in je mond? Kauw langzaam en grondig totdat je het voelt smelten in je mond.
  • Eet net genoeg in plaats van net te veel
  • Ga na het eten niet gelijk iets anders doen. Probeer met elkaar te voelen dat je lichaam verwend is door het voedsel en bedank de kok voor de goede maaltijd.
  • Vraag elkaar wat je lekker vond en waarom. Leer van elkaar wat je echt lekker vind. Probeer samen nieuwe smaken uit of proef de eerste keer met de ogen dicht. Ontdek wat smaak met je gedachten doet.

Aan de slag met jouw boeddhistische keuken: