Curator in werkelijkheid, een bezield ambacht

design expositie cureren in Milaan
Design expositie Milaan (foto: David Belucca)

Soms komen dingen samen. Ik krijg een signaal rechts, ik lees wat links en op een gegeven moment heeft mijn brein de connectie gelegd en verschijnt een ‘cloud’ van gedachten en woorden aan de horizon. Uiteindelijk komt alles samen. Deze keer werd ik continu getriggert door twee begrippen: de expositie en de curator. Allereerst omdat ik zelf middenin de realisatie van een expositie zit en ten tweede omdat ik de afgelopen maanden affiniteit heb gekregen met het ‘ambacht’ van curator.

Design expositie, de kennismaking

De volgorde der dingen zit vers in mijn geheugen: het begon allemaal met de kennismaking met Ilse Crawford, de curator van de Graduation Show 2011 van Design Academy Eindhoven (DAE). De Britse Crawford was verantwoordelijk voor het verhaal achter deze expositie. Op basis van de eindexamenprojecten van alle studenten van de academie signaleerde zij een tendens en tevens de thema’s waar het in de wereld van design over gaat. Treffende, veelomvattende woorden verschenen in beeld: human, nurture, delight, useful, conscious, city, nature.

curator ilse crawford
Curator Ilse Crawford (foto: David Belucca)

Het duiden van design

Dankzij haar ervaring en knowhow van de designerswereld, alsmede haar functie als hoofd van de DAE afstudeerrichting Man and Wellbeing kan zij als geen ander duiden in welke richting design zich ontwikkelt. Zie daar haar eervolle rol als curator van deze expositie in oktober 2011. Met een record van bijna 40.000 bezoekers en mooie reviews in internationale media werd haar bijzondere positie mij onmiddellijk duidelijk. Dit jaar mag ik wederom met haar samenwerken vanuit mijn rol als manager communications DAE en regisseur van onze expositie in Milaan.

De taak van de curator

Crawford fungeert ook hier als curator van onze tentoonstelling die plaats vindt tijdens het internationale design evenement Salone del Mobile in Milaan (17 – 22 april). Gaandeweg wordt het mij steeds duidelijker waar de titel curator over gaat. Dit vakmanschap behoort toe aan zeer begaafde visionairs met een buitengewoon gevoel voor de essentie van onze samenleving. En dat is maar weinig mensen gegeven. Naast deze subtiliteit moet een curator over een flinke dosis kennis beschikken ten aanzien van een bepaald domein. Tegelijkertijd dient de curator het vermogen te hebben ontwikkelingen vanuit het heden te plaatsen in een historisch perspectief.  Om vervolgens ook een voorspellende waarde te kunnen bieden vanuit een verhaal dat het vertrekpunt vormt van een expositie.

Een authentiek ontwerp en verhaal

Gezien deze karakterschets begrijp ik des te beter hoe belangrijk het is om een curator de vrijheid te geven een expositie samen te stellen vanuit een oorspronkelijk verhaal.  De boodschap van het schouwspel luistert immers zeer nauw. Iedere gedachte wordt gewogen om de keuzes, de emotie en de filosofische inslag van de beleving in de juiste taal te verbeelden. De rol van de curator is daarmee van cruciaal belang voor een inhoudelijk sterke expositie. Neemt niet weg dat er meer nodig is: een team van experts dat nauw samenwerkt met de curator onder leiding van een regisseur. In het geval van onze Italiaanse expositie vervul ik de rol van regisseur. Samen met een doortastende, snel schakelende projectleider, designers, assistent-curator, meubelmaker, verhuurder, communicatiemedewerkers en over het algemeen welwillende exposanten. Als team werken we toe naar het moment van openbaring.

Design is meer dan alleen mooi

Gedurende mijn carrière heb ik de regie gevoerd over diverse evenementen (Brunotti, Marlies Dekkers), maar een design-expositie is een bijzonder specialisme. Mede dankzij de magie van de curator en de grensverleggende creativiteit van de projecten. Ik mag me verheerlijken aan afstudeerprojecten van studenten die niet per se stilistisch verantwoord werk maken (design in de ‘enge’ zin des woords). Nee, het gaat om oplossingen vanuit een vormgeversperspectief die geen beperkingen kennen. ‘Mooi’ is zeker niet leading. Des te verrassender de resultaten en complexer de inspanningen om het verhaal te presenteren.

Inspiratie vanuit de mode

Terwijl ik me verdiepte in de werkwijze van de curator en de uitvoering van de expositie, nam ik regelmatig een gezonde afstand van mijn inspanningen door te lezen. Ditmaal een boek van ELLE hoofdredacteur Cécile Narinx. In het boek ‘Geluk is een jurk’ beschrijft zij het wel en wee in de wereld van (haute) couture en journalistiek. Ze doet verslag van bijzondere ontmoetingen met Karl Lagerfeld en Viktor en Rolf, terwijl ze met evenveel gemak schrijft over modeklassiekers zoals het Chanel jasje of de LBD (aldus: Little Black Dress). Al lezende werd ik betoverd door de magie van woorden die de wereld van Narinx beschrijven. Woorden die met liefde en aandacht weergeven wat iemand voelt, kunnen voor mij dezelfde betekenis hebben als de ontluikende lach of hartverscheurende traan van een onschuldig kind. Daarom ook mijn liefde voor taal.

De modejournalist

Goed, met haar toegankelijke verslagen en beschrijvingen van een wereld die mij niet onbekend is, wist Cécile d’ELLE mij voortdurend te boeien; met haar karakterschets van Suzy Menkes in het bijzonder. Deze journalist is een icoon in de modejournalistiek en bekend om haar fashion-recensies in de International Herald Tribune. Dankzij de hommage van Narinx aan deze icoon speurde ik naar recente artikelen van Madame Menkes. Zo las ik met veel plezier (in haar geval kan een artikel in de krant niet lang genoeg zijn) een recensie over de Louis Vuitton expositie museum Les Arts Décoratifs in Parijs (t/m 16 september).

Cureren vanuit historisch perspectief

Haar conclusie trof mij het meeste. Volgens Menkes was de expositie very entertaining, maar ontbrak het aan historisch perspectief. Wanneer de curator de ontwikkeling van de Vuitton tassen had weten te duiden in een geschiedkundig kader, kon je als bezoeker tenminste ook iets leren over de plaats die ‘het accessoire’ inneemt in de modewereld (in sommige gevallen komt de accessoire zelfs eerder dan het modelabel). Vanwege deze eenzijdige focus op amusement, bleef de expositie beperkt tot een frivole branding experience waar Vuitton vooral marketingwise veel baat bij heeft. Met deze levendige Vuitton-beschouwing door Menkes kwam de cruciale rol van de curator wederom in beeld: een collectie samenstellen, deze plaatsen in een historisch kader en tegelijkertijd duiden hoe de ontwikkeling binnen een domein richtinggevend kan zijn voor veranderingen in onze samenleving.

Het proces van een expositie

Terug naar de academie waar de Milanese graduate exhibiton in volle vaart door werd ontwikkeld. De meubelmaker was inmiddels aan de slag gegaan met een nieuw interieur omdat de meubels van 2011 toch niet duurzaam bleken, de vormgevers maakten lange uren om de signing (hoe verleid en verwijs je bezoekers binnen de expositie; een belangrijke expertise!) passend te krijgen binnen de wensen van de curator én het budget, de projectleider moest exposanten overtuigen dat Milaan echt niet gemist kon worden (jawel, er zijn design graduates die het belang van een internationale design expositie niet inzien…) en als extra hindernis kwam de curator ten val op een marmeren vloer in Oost-Europa. Daardoor ervaart ze inmiddels wat ‘wellbeing in reality’ betekent, aldus de Britse designer met tomeloze energie.

De online curator?

Ondertussen verscheen een nieuw soort curator ten tonele: de personal shopper. Terwijl mijn bewondering voor het ambacht groeide, werd het in rap tempo teniet gedaan door een wildgroei aan de geboorte van de online curatoren. Weet je niet wat je moet kopen of hoe je stylish voor de dag kan komen? Neem een abonnement op een curator. Te vinden op een website waar de beste bloggers, trendwatchers en style experts tegen een maandelijks abonnement de ‘gifts of the moment’ voor jou selecteren. Mijn collega-bloggers op Dutch Cowgirls schreven er al over.

Uitholling van het curator vakmanschap

Niet alleen ik, maar ook columnist Ebele Wybenga stoorde zich aan deze uitholling van het vakmanschap. In het reclame tijdschrift Adformatie beschrijft hij zijn ergernis: “elke alledaagse internetter kan zich deze titel aanmeten.”. De toename van online experts met een flinke dosis smaak en stijl, laat mij koud, maar dat zij zich op een blog of twitter profiel curator noemen, getuigt van weinig creativiteit. Ik zou er veel voor voelen een nieuwe term voor deze e-business te lanceren. Waarom een oude term voor deze nieuwe business? Immers, waar is het historisch perspectief van de e-curator? Hoe duidt deze expert de personal shopping items binnen de wereld waarin wij leven? Welk scenario voorspellen zij hiermee?

De verwarring over het ambacht van cureren

Dit alles is van ondergeschikt belang. Het speelt in de meeste gevallen zelfs geen rol. De essentie is van de online curator is het creatieve, originele, persoonlijke raadgeverschap voor mensen die geen zin, tijd of stijl hebben en hun vertrouwen in handen van deze professionals leggen. Daar heb ik alle begrip voor (misschien ben ik zelfs wel dé doelgroep), maar wees dan ook zo creatief een nieuwe term te bedenken. Een voorzetje? Eigenlijk niet nodig. Wat was er mis met de personal shopper of style expert? Maar goed, mocht dat de lading niet dekken, denk dan eens aan zoiets als de style connector, trend translator of creative compagnion…

Balans in de expositie

Back to Milaan. Op dit moment is zowel de curator als de expositie in harmonie. Ik heb een goed gevoel bij de komende tentoonstelling en voorzie weinig moeilijkheden, mits de Italiaanse lokale overheid ons een mooi evenement gunt. Want als een lokale agent zijn gedachten verandert over allerhande vergunningen, kun je nog zo’n geweldige curator en expositie hebben, maar gaan de deuren gewoon op slot. Uiteraard is dat deel voorlopig ook onder controle, maar enige argwaan kan in deze geen kwaad.

didie design expositie
Ikzelf tijdens design discussies van Salone del Mobile (foto: David Belucca)

De regie van het spektakel

De signalen, woorden, mensen en gebeurtenissen die de afgelopen dagen en weken een ‘cloud’ hebben gevormd in mijn hoofd, hebben me een rijk gevoel gegeven. Enerzijds vanwege een intens respect voor authentiek curator- en schrijverschap, anderzijds door de kennismaking  met inhoudelijke exposities die betekenis geven aan onze samenleving. Deze regisseur is een mooi palet aan emoties rijker.

Comments (1):

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *