Hoe waardevol is ons digitaal bewustzijn?

Vooruitgang en vertraging. We zijn beland op een fascinerend kruispunt van technologie en bewustzijn. Wat is de fundamentele goedheid van technologie in ons bestaan?
technologie en bewustzijn
Now is the time, bekend citaat van zenmonnik Thich Nhat Hanh

‘Mijn horloge is er!’ Mijn zoontje van zes rent naar de brievenbus en haalt zijn nieuwe klokje eruit. Een stoer horloge met zwarte wijzers en een camouflageprint. Hij vouwt het uurwerk om zijn rechterpols en met alle kracht die zijn linkerhand over heeft, duwt hij het pinnetje van de sluiting in het kleine gaatje. Nu kan hij zelf zien hoe laat het is zonder de hulp van papa of mama.

De zoveelste dappere stap op weg naar onafhankelijkheid, het kan hem niet snel genoeg gaan.

De volgende ochtend zit hij tegenover zijn halfzus – voor hem een hele – en merkt enthousiast op: ‘Kijk Robin, het is vijf minuten na acht uur.’ Robin kijkt op haar horloge. ‘Dat kan ik niet precies zien’, zegt ze. ‘Mijn horloge heeft geen cijfer aanduiding.’

Haar opmerking doet me denken aan een uitspraak van een bekende monnik. ‘We zouden horloges moeten hebben waar uitsluitend het woord ‘nu’ op staat. Altijd als we vragen naar de tijd is er maar een antwoord mogelijk: Nu. Dan zijn we ons altijd bewust van het huidige moment.’ Dit magische idee van de Vietnamese monnik Thich Nhat Hanh ben ik nooit vergeten. Ook omdat hij refereerde aan veel meer dan enkel een horloge:

‘Technologie is waardevol als het ons bewust maakt en niet verder van onszelf verwijdert.’

thich Nhat Hanh

‘Dat zou inderdaad wel grappig zijn’, reageren de kinderen als ik ze vertel over het horloge zonder tijd, zich nog niet helemaal bewust van de impact die technologie op hun ontwikkeling heeft. ‘Leuk, maar nu opschieten mam, we hebben nog maar een paar minuten voordat de school begint’, zegt mijn zoontje terwijl hij gehaast zijn tas inpakt. ‘Rustig aan jongen, komt goed.’ Geduldig help ik hem met zijn schoenen zonder enige vorm van stress, wetende dat hij door mijn kalmte veel sneller klaar is dan wanneer ik zijn onrust voed.

Het horloge van de monnik omschrijft haarfijn waar mijn fascinatie voor tech en mindfulness vandaan komt.

Door mijn studie van mens-computer interactie en werk voor het Nederlandse wetenschappelijke mindfulness instituut heb ik me de laatste jaren verdiept in vooruitgang en verstilling. Hoe kunnen we als samenleving profiteren van deze schijnbare tegenstelling? Wat is ervoor nodig om ons te verrijken met technologie in plaats van te verarmen?

Hoe voegt de digitale wereld waarde toe aan ons bewustzijn?

Door inzichten die ik heb opgedaan als digital marketeer heeft mijn aanvankelijke scepsis over the internet of things plaatsgemaakt voor verwondering en optimisme. Technologie heeft menig leven verrijkt op een manier die vóór het digitale tijdperk ondenkbaar was. Zelfs de grootste criticasters hebben de meerwaarde ervan ontdekt. Zoals de Amerikaanse journalist Nona Willis Aronowitz die erover schreef in de New York Times. Ze had een hekel aan Amazon.com vanwege de manier waarop het bedrijf omging met medewerkers. Maar toen haar 85-jarige vader het huis niet meer uit kon vanwege een beroerte, was ze het tech-bedrijf meer dan dankbaar. Online regelde ze alle zorgproducten die haar vader nodig had en het werd netjes bij hem thuis bezorgd.

Technologie geeft chronische zieke mensen hoop.

En nog veel meer. Online diensten redden levens van kansloze kinderen en artificial intelligence brengt voedsel bij gezinnen die alles verloren hebben. Ik doel hiermee op mensen met kanker die fysiek niet meer in staat zijn naar een ziekenhuis te gaan en toch zorg krijgen dankzij e-health. Of zwangere vrouwen uit de armste regio’s van deze wereld, die dagen moeten lopen voor een echo, maar dankzij mobiele toepassingen thuis hun gezondheid kunnen bewaken. Of vluchtelingen die niets meer te eten hebben en toch in leven bleven dankzij voedsel dropping met drones.

Tegelijkertijd moeten we de ethiek niet uit het oog verliezen.

De uitdaging is groter dan ooit. Als we ons 24/7 passief kunnen vermaken in de virtuele wereld, waarom nog moeite doen voor actieve ontspanning? Als verstoppertje in een computergame wordt beloond met virtuele muntjes, waarom dan nog tot tien tellen in de boomgaard waar ‘buut vrij’ de enige winst is? En waarom aanbellen bij de bejaarde buurvrouw als je haar een appje kan sturen?

Het gaat niet om goed of fout, maar we moeten de vooruitgang wel ter discussie blijven stellen.

Eenvoudige antwoorden zijn er niet, zoals schrijver Brian Dumaine terecht stelt in zijn boek Bezonimics waarvoor hij onderzoek deed bij Amazon. ‘Toen ik werkte aan dit boek, vroegen nieuwsgierige vrienden en collega’s me vaak of Amazon goed of slecht is. Een logische vraag, maar complex. Ik hoop de complexe aard duidelijk te maken. Zodat mensen erkennen in welk opzicht Amazon gunstig of ongunstig is voor bedrijven en de samenleving.’

Kennis verwerven en technologie ten goede van de mensheid gebruiken, dat zijn we aan onszelf verplicht.

Zo houdt de verwondering stand en verrijken we ons met tech diensten en producten die op hun beurt de wereld vooruit helpen. Technologie is schitterend, zolang we ons ervan bewust blijven. Precies zoals de eenvoudige monnik ons vertelt. Niet voor niets gaf Thich Nhat Hanh enkele jaren geleden een zeldzame lezing over de kern van mindfulness aan werknemers van Health@Google in Sillicon Valley. Want hoe zit het met de ethiek van digitale mogelijkheden, wanneer komen gelijkheid en duurzaamheid in het gedrang?

Zenleraar Thich Nhat Hanh spreekt bij Google

De afgelopen jaren heb ik geleerd hoe belangrijk het is de discussie over tech en vooruitgang te blijven voeren, zonder oordeel! Mijn voordelen kunnen de nadelen van iemand anders zijn. En ik lijk meer op mijn ogenschijnlijke tegenstanders dan ik zelf voor mogelijk houd. Dankzij het discours komen we als samenleving verder en kunnen we de benefits van technologie maximaliseren.

Zeker nu we massaal in chaos leven die bij sommige mensen tot pijnlijke situaties zoals vreselijke eenzaamheid of ziekte leidt.

Gelukkig zien we talloze start-ups en betekenisvolle organisaties die dankzij technologie razendsnel oplossingen hebben bedacht om eenzame mensen te verbinden. Of belangrijke levensbehoeften vervullen zoals het bezorgen van boodschappen en medische zorg op afstand. Zelfs de 94-jarige monnik, die zijn laatste dagen doorbrengt in Vietnam, ‘profiteert’ van online mogelijkheden tijdens deze pandemie. Vanwege zijn verjaardag stuurde zijn kloostergemeenschap begin deze maand een digitale nieuwsbrief naar alle volgers wereldwijd met de oproep om een persoonlijke foto te delen van een stiltewandeling. Zodat de zenleraar met eigen ogen kon zien hoe we wereldwijd het geschenk van mindful leven omarmen.

Het virtuele fotoalbum bracht mensen over de hele wereld samen met respect voor elkaar.

Laat die boodschap de fundamentele goedheid vormen van de digitale producten en diensten die we komende jaren ontwikkelen. Vanaf het kruispunt waar technologie en bewustzijn samenkomen.

’s Avonds breng ik mijn zoontje naar bed. Het horloge ligt naast hem te schitteren.

We babbelen over de leuke dingen die op de agenda staan: een kinderfeestje, een paar dagen naar zee en de verjaardag van de sint, ook al duurt dat nog een paar weken. In mijn ooghoeken zie ik zijn nieuwe horloge dat hij zorgvuldig heeft weggelegd op het tafeltje bij zijn bed. Plotseling besef ik me dat we het nu helemaal vergeten zijn. Ik kijk ‘m aan en geef hem een dikke knuffel: ‘Ik ben trots op je jongen.’ Hij stopt met praten en slaat zijn armen stevig om me heen. Hij geeuwt nog eventjes en rolt daarna samen met zijn knuffel lekker warm onder zijn dekbed. Ik loop zachtjes de kamer uit en doe het licht uit. Meer dan ooit ben ik me bewust van de verstilling en vooruitgang, twee uitdagende krachten die samen zoeken naar een ritme voor onze toekomst.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *