De afgelopen weken heb ik me ondergedompeld in het werk van Sister Chan Khong. Dit is de Vietnamese zen boeddhist die samen met de wereldbekende zenmeester Thich Nhat Hanh mindfulness naar Europa bracht. Haar onvoorwaardelijke inzet voor vrede, is indrukwekkend; zelfs als tachtig-plusser.
Boeddhistische vrouw brengt hoop
Inmiddels is de eerste Nederlandstalige autobiografie van deze boeddhistische lerares verschenen. Dankzij dit boek kan iedereen leren van haar prachtige boeddhistische lessen. Ik voel me rijk al haar inzichten te hebben gelezen en me te beseffen waar het echt om gaat in deze wereld. Het boek inspireert om je actief in te zetten voor de positieve verandering in onze samenleving.
Ook al is zen lerares Chan Khong de tachtig al gepasseerd, ze is nooit gestopt met haar inzet voor vrede en compassie. Ze treedt niet meer naar buiten en reizen is ook geen optie. Desondanks deelt ze haar inzichten wanneer mogelijk met haar naaste bewoners in Frankrijk.
Hoe gaat het nu met zenlerares Chan Khong?
Een van de zusters die nauw met haar samenwerkte en haar nog steeds ontmoet, is Sr. Sang Nhiem. Zij woont net als de non in het Franse Plum Village. Dit is de plek waar Thich Nhat Hanh (Thay) en zij de mindfulness gemeenschap hebben gesticht. Ik heb contact met haar gelegd en gevraagd wat ze kan delen over het recente leven van deze indrukwekkende boeddhistische vrouw.
Sang Nhiem, de rechterhand van Chan Khong, vertelt ons erover:
“Na het voltooien van de eerste Franstalige autobiografie in 2005 ging het leven verder en waren er veel nieuwe ontwikkelingen. Zo is Plum Village uitgegroeid tot de grootste boeddhistische kloostergemeenschap in het Westen, met daarnaast vele lokale sangha’s, alleen al in Nederland en Vlaanderen zijn er tachtig sangha’s.”
Uitzonderlijke boeddhistische lerares
“Zuster Chan Khong is nu 87 jaar oud en woont ze nog steeds in Plum Village, hoewel ze inmiddels in een rolstoel zit”, gaat Sang Nhiem verder. “Ze blijft alles geven wat ze kan aan de gemeenschap, aan ieder mens zonder onderscheid, en is nog steeds een diepe en stabiele bron van toevlucht en inspiratie. Bezoekers die voor het eerst in Plum Village komen, zijn vaak diep geraakt als ze haar zien of haar horen zingen. Het is meteen duidelijk dat ze een uitzonderlijk mens is. Voor mij zelf is zuster Chan Khong altijd een grote bron van inspiratie geweest. Ik las haar boek voordat ik tot non werd gewijd in 2009 en had haar foto in mijn kamer hangen. Wat een eer om deel uit te mogen maken van de gemeenschap die door Thay en haar is gesticht.”
Terugkeer van de boeddhisten naar Vietnam
Nhiem herinnert zich: “Na Thay’s succesvolle terugkeer naar Vietnam konden hij en zuster Chan Khong het land nog twee keer bezoeken, in 2007 en 2008. Iedere keer kwamen duizenden mensen naar Thay toe. In een paar jaar tijd werden er in het Prajna-klooster 400 jonge mensen tot monnik en non in de Plum Village-traditie gewijd. Het grote aantal jonge, goed opgeleide beoefenaars dat door Thay’s onderricht werd aangetrokken, wekte echter de bezorgdheid van de overheid, en in 2009 werd het klooster ontmanteld. Veel van de jonge Vietnamese monastieken vonden een nieuw thuis in andere centra over de hele wereld.”
Het grootste zen klooster in de gemeenschap
“Zuster Chân Không speelde een sleutelrol bij het opzetten van deze nieuwe centra en bij het coördineren van visumaanvragen voor vele landen. Thai Plum Village groeide uit tot het grootste Plum-Village-klooster in Azië, waar jaarlijks nog steeds veel jonge Vietnamese en Aziatische broeders en zusters worden gewijd. Het trekt beoefenaars aan uit Vietnam, Thailand, heel Azië en de rest van de wereld. In Duitsland werd vlak bij Keulen het Europese Instituut voor Toegepast Boeddhisme(EIAB) opgericht. Het klooster biedt cursussen aan die mensen helpen om het lijden in het dagelijks leven te verminderen en vrede en geluk te cultiveren door middel van boeddhistische onderricht.”
Onvoorwaardelijke inzet voor de boeddhistische gemeenschap
“Tijdens retraites gebruikte Zuster Chan Khong ieder vrij moment om diep te luisteren naar degenen die hun lijden met haar kwamen delen. Ze was volledig aanwezig voor elke persoon. Zelfs toen ze in de 70 was, had ze de energie van een jonge vrouw — vaak groter dan die van de zusters die haar hielpen. Haar aanwezigheid was onvermoeibaar, warm en transformerend.”
Steun en toeverlaat voor Thich Nhat Hanh
Een mooie herinnering heeft Sang Nhiem aan de wijze waarop Chan Khong er altijd voor Thay was: “In 2014 kreeg Thay een zware beroerte, waardoor hij niet meer kon lopen of spreken. Zuster Chan Khong bleef aan zijn zijde, begeleidde hem naar de Verenigde Staten voor behandelingen en later terug naar Plum Village Frankrijk, vervolgens Plum Village Thailand en uiteindelijk Vietnam, waar hij in 2022 overleed in de tempel waar hij ooit was gewijd. In deze periode bleef ze reizen om Thay’s onderricht te delen en door te geven — vaak ook om hem te vertegenwoordigen. Ze diende vele jaren als Senior Dharmaleraar in de gemeenschap, waar ze monastieken en leden van de Orde van Interzijn begeleidde en Thay’s nalatenschap voortzette door toegewijd onderricht en gemeenschapswerk.”
Bijwonen internationale conferenties voor positieve verandering
“Op 2 december 2014 vertegenwoordigde de zuster Thay in het Vaticaan op een Top voor religieuze leiders van over de hele wereld voor de afschaffing van moderne slavernij. Samen met Thay Phap An las ze Thay’s toespraak voor en ondertekende ze de verklaring met Thay’s zegel, precies zoals hij het had gewenst. Op 21 juli 2015 sloot zij zich in Parijs aan bij leiders uit vele wereldreligies en wijsheidstradities voor de Top van het Geweten, die de vraag stelde: “Waarom geef ik om de planeet?” en een “Call to Conscience for the Climate” lanceerde. Het evenement — bedoeld ter voorbereiding op de klimaattop van Parijs datzelfde jaar — werd geopend door voormalig VN-secretaris-generaal Kofi Annan en georganiseerd door de Franse president François Hollande, die ook sprak. Andere aanwezigen waren onder meer prins Albert van Monaco, de Ierse president Michael Higgins en de Amerikaanse politicus en acteur Arnold Schwarzenegger. De bijeenkomst benadrukte de gedeelde ethische grondslagen en aspiraties van diverse tradities.”
Zenlerares ontvangt eredoctoraat voor sociaal werk
“Op 10 december 2022 ontving zuster Chan Khong een eredoctoraat in Sociaal Werk van de Mahachulalongkornrajavidyalaya Universiteit in Thailand. Ze kreeg deze titel als erkenning voor haar decennialange inzet voor vrede en sociale rechtvaardigheid: haar werk met Thay aan de oprichting van de Buddhist Peace Delegation die pleitte voor vrede in Vietnam, haar rol in de oprichting van Plum Villag, haar omvangrijke humanitaire werk, haar verspreiding van mindfulness-beoefening en haar inzet voor vrouwen in Vietnam.
Vandaag, op haar 87ste, blijft ze een diepe bron van toevlucht, en schenkt ze haar gemeenschap de stralende, stabiele energie van compassie.
Ik ben zo blij dat er eindelijk een Nederlandse vertaling van haar boek beschikbaar is. Het zal vele mensen de kans geven haar beter te leren kennen en zich te laten inspireren door haar leven — het leven van een ware bodhisattva.”
- De portretfoto van Sr. Chan Khong is gemaakt door Wouter Verhoeven.
- De autobiografie is vertaald door Margriet Naber en vormgeving door Marije van de Vlekkert.
- Een portret van de boeddhistische zen lerares is te zien via De Boeddhistische Blik ‘Buddha to Be’.
- Via de Stichting Leven in Aandacht vind je de Nederlandse sangha, met talloze activiteiten en retraites in Nederland en een lijst van lokale sangha’s
