Laten we de natuur opnieuw betoveren

De natuur heeft mij nodig, maar wat kan ik doen? Wat is haalbaar in alle eenvoud?
alleen in de natuur

Ik heb me op heel wat plekken eenzaam gevoeld, maar op een plek nog nooit: in de natuur. Nergens word ik zo warm onthaald als in de bossen, bergen en meren die de aarde rijk is. Maar ik vrees voor mijn heilzame schuilplaats. Door alle ecologische ellende en materiële overvloed wordt de natuur overdonderd door herrie. Zo erg dat de natuur zich zelf eenzaam begint te voelen. En dan wordt het ook bij mij leeg van binnen.

Dat ik de natuur moet redden, weet ik net zo goed als ieder ander.

De natuur huilt vanwege de klimaatcrisis. De ijskappen smelten, insectenplagen eten al het voedsel op, de monocultuur verarmt de eens zo vruchtbare bodem en tornado’s verwoesten de grond. Decennia geleden was dat geen nieuws. Maar het geschreeuw van de aardbol heeft ons bereikt. In haar eentje redt ze het niet meer.

Wat doe ik aan de eenzaamheid van de natuur?

Zeldzame diersoorten sterven uit en de milieu ellende is angstaanjagend groot. Kan ik daar iets aan doen, vanuit mijn tuintje in Breda? Ik zoek een manier die haalbaar is en past bij mijn eigenwijze eenvoud. Meehuilen of wegkijken is geen optie. Ik wil helpen, wetende hoe ellendig het is als je je eenzaam voelt.

Welke rol heb ik in onze natuur?

Op die vraag heeft bijzonder hoogleraar en milieufilosoof Matthijs Schouten een antwoord. Hij filosofeert over mens en natuur, en hoe ze zich tot elkaar verhouden. Ik leerde hem kennen tijdens een natuurfeest twee jaar geleden waarvan hij ambassadeur was. Fête de la Nature, een landelijk grassroots festival met initiatieven van mensen door het hele land die op eigen wijze de natuur vieren. Ik heb zijn woorden goed onthouden.

We vieren de natuur, maar het milieu huilt.

We denken slimmer te zijn dan de natuur en doen minder dan we zouden kunnen. Schouten weet precies waarom: “Veranderen van menselijk gedrag is ontzettend moeilijk. En duurzaam leven is sowieso een flinke uitdaging. De groene winkel ligt bijvoorbeeld altijd verder weg dan de Albert Heijn. Ook is onze relatie met de natuur achterhaald. We moeten opnieuw kijken wie we zijn in de natuur.”

Om moedeloos van te worden?

Nee, want er is een oplossing om ons opnieuw te verbinden met de natuur. Door van weten naar ervaren te gaan. Het gaat niet alleen om rationaliteit, maar om de mystiek. Zoals een andere filosoof, Max Weber, heeft gezegd:

We hebben de wereld onttoverd; onszelf alleen gemaakt in een wereld van objecten en dingen.

In Azië zien we dat stukken minder volgens Schouten. Daar hebben ‘de dingen’ tenminste nog steeds een emotionele waarde. De hoogleraar refereert regelmatig aan Thich Nhat Hanh, de zenboeddhist voor wie ik ooit naar Frankrijk afreisde. Hij vertelt over de lessen van de monnik waarin hij vertelt dat we altijd verbonden zijn met alles om ons heen, dus ook de natuur. Een mens staat niet op zichzelf, we maken deel uit van een groter geheel, van elkaar. Zonder de natuur geen mensen, zonder mensen geen natuur. We zijn één.

Ik besef me dat de natuur mijn hulp nodig heeft, maar ben niet altijd even actief.

Dat is heel menselijk volgens Schouten. De Belgische filosoof Ulrich Libbrecht heeft dit ooit meesterlijk uitgelegd. Hij bestudeerde Aziatische culturen en westerse filosofie. In zijn handboek voor de vergelijkende filosofie geeft hij een ‘uitleg der dingen’: over anders kijken naar de dingen, maar er niet noodzakelijk anders mee omgaan. Mensen geven namelijk op twee manieren betekenis aan de wereld. De manier waarop verschilt van mens tot mens en van cultuur tot cultuur.

Aan het ene eind van het spectrum staat de ratio, aan de andere kant de mystiek.

Kijk je overwegend rationeel, dan beschouw je de wereld met je zintuigen. Deze deel je vervolgens rationeel in op basis van onderscheidende kenmerken zoals: papa, mama, ik. Verschijnselen op deze manier mentaal classificeren zit in je biologische systeem ingebakken. Maar er is ook een emotionele, mystieke kant. Als jij jouw geliefde beschrijft, zeg je dan 1.80 meter, een bloeddruk van 180 en mannelijk geslacht? Of: “Als hij binnenkomt, voel ik zijn liefde en word ik ontroerd door zijn blik.” Geen rationaliteit, maar een intuïtief gevoel. Pure poëzie, muziek, kunst. Het is een ander domein. Een gevoelswereld waar ieder mens deel van uitmaakt: de mystiek van het bestaan. Iets waar je nauwelijks woorden aan kunt geven.

Beide voorbeelden hebben we nodig om te overleven.

Het eerste element is handig in het verkeer bijvoorbeeld. En het tweede als het er emotioneel toe doet, bij ziekte of liefde. In het geval van onze klimaatcrisis blijven we hangen in de ratio:

Ik kan wel mijn steentje bijdragen, maar er verandert niks. Trump, het bankwezen, het heeft allemaal toch geen zin.

Een paar jaar geleden dacht ik ook zo. Maar door te ervaren hoe het voelt om rotzooi in het park op te ruimen, te genieten van een vegetarische schotel en geen dieselauto te kopen, word ik blij. In m’n eentje. Omdat mijn actie ertoe doet. Ik weet niet wie daar voordeel bij heeft en vooral niet wanneer, maar dát het iemand zal raken, weet ik zeker. Omdat ik met zoveel meer ‘mensen en dingen’ in verbinding sta dan ik zelf kan overzien.

Mijn rol in de natuur is er een van bewustwording en verbinding.

Voelen wat de natuur voor mij betekent, de mystiek ervan toelaten in mijn hart en delen met iedereen die ook zo’n veilige schuilplaats gebruiken kan. Vertellen dat wij de natuur net zo hard nodig hebben als de natuur ons. En dat we aan elkaar betekenis ontlenen vanuit onze ratio, maar vooral gevoel. Dat gaat vanzelf als je de natuur regelmatig opzoekt. Dan ervaar je hoe het is om te raken, te beïnvloeden en de wereld te vormen, iets dat je voortdurend doet, ook onbewust. In de natuur kun je onmogelijk niet-raken. Daarom voel ik me er nooit alleen.

De natuur is inmiddels hoopvol en vertrouwt op alles wat we doen. Zo blijft het de mooiste plek waar niemand zich eenzaam hoeft te voelen.

Comments (4):

  1. Froukje Dijkshoorn

    30/07/2020 at 17:06

    Bij mij helpt de gedachte; de wereld, de natuur, ik ben het allemaal zelf. Ieder plastic flesje dat ik op pak (verwerk), is ook voor mij. Als ik fair trade, biologisch en dergelijke steun, is dat voor de mensen die net zo graag voor de wereld willen zorgen en dus ook voor mij.

    Beantwoorden
  2. T. Diels

    30/07/2020 at 16:37

    Ik ben wel degelijk geïnspireerd om, waar dit zin heeft, de natuur te helen met álle bewoners. Mijn twijfel is niet of het zin heeft dat we helpen “helen”.
    De cyclus van de aarde is in mijn ogen, ondanks alle onderzoek, zo moeilijk te overzien voor ons mensen, dat we binnen nu en twintig jaren hopelijk toch signalen kunnen ontvangen dat we geen basale ingrepen hebben gedaan tégen het voortbestaan van de aarde. Oftewel dat het planetenstelsel zijn eigen wetten kent. Maar dat we als mens bijvoorbeeld met twee procent steun aan het voortbestaan van onze aarde verantwoord handelen door onze aarde steeds meer te koesteren!

    Beantwoorden
    • Didie

      30/07/2020 at 17:07

      Mooie visie. Inderdaad ook bijna niet te overzien als je het hele universum bekijkt.

      Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *